محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
264
خلاصة الحكمة ( فارسى )
موجب حفظ قوتهاى ادويه است و قريب است به حبوب در احوال و مرتبه و اقراص متوسط ميان سفوف و معاجين است و قوت اكثر اقراص تا چهار سال باقى مىماند . « 1 » قرص : مخترع آن اندروماخس قديم است - صاحب ترياق فاروق و فلاسفه - بعد از اختيار ادويهء منقى از خاك و غبار كه كهنه باشد و پوسيده و نابكار نباشد ، جدا جدا كوفته و بيخته چون غبار وزن نموده به هم آميزند و بسيار سحق كنند و با عرق و شراب و مائيات كه به آن منسوب است سرشته ، مبالغه در كوفتن و سرشتن و سحق و صلايهء آن نمايند و قرصها سازند گرد و مدور ، آنچه شربتش يك درم است ، يك درم قرص كنند و آنچه يك مثقال است ، يك مثقال و على هذا القياس و قرص كه به جهت رفع صداع و شقيقه است و آن را قرص مثلث گويند سه پهلو بسازند تا از ديگران ممتاز باشد و به غلط خورده نشود . و قرص ذراريح را همچنين به قدر شربت آن كه دو دانگ است يا بيشتر اضافه ننمايند پس در پشت غربال نهاده از هم دور تر ، كه به يكديگر نچسبد و بگذارند در سايه تا خوب بخشكد ، آنگاه در ظرف شيشه يا چينى كرده نگاه دارند و هر روز از اين رو به آن رو مىكنند و به پارچهاى از گرد و غبار محفوظ مىدارند تا رطوبتى در جسمش نماند . اما قوت آن : آنچه براى تبها و بيمارىها است و آنچه مسهل است در حال كه تركيب شود تا شش ماه اثر بخشد و فايده كند و بعد از شش ماه ضعيف شود و آنچه مشتمل است بر ادويهء كبار و افيون دار است تا چهار سال اثر دارد و قوى است و بعضى تا دو سال و آنچه در صموغ و مثلث خيسانيده باشند همچنين . امّا طريق تناول آن : چنان است كه بعد از خشك شدن ، قرص را كوفته و ساييده با آب يا شراب يا لعاب يا كشكاب يا هرچه براى آن مقرر شده ، ممزوج كنند و بياشامند و در تابستان اندك سرد و در زمستان گرمتر و بعد از آن ديگر آب يا چيزى ديگر از اشربه بياشامند و اگر عطش غلبه كند ، مياه مناسبهء مقويه چون گلاب و بيدمشك و عرقيات مفرحه چون لسان الثور و بادرنجبويه قدرى بنوشند و در احتماء كوشند . « 2 »
--> ( 1 ) . محمد حسين عقيلى خراسانى ؛ مجمع الجوامع ( قرابادين كبير ) ، ج 2 ، ص 419 . ( 2 ) . محمد صالح هروي ؛ قرابادين صالحي ( تحفة الصالحين ) ، ص 223 .